II Powstanie Śląskie

Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa objęła władzę na obszarze plebiscytowym w lutym 1920 r. Przewodniczył jej francuski generał Henri Le Rond. Francja, Wielka Brytania i Włochy uczestniczyły w administracji alianckiej, lecz nie miały identycznych interesów ani pomysłów na podział regionu.

Polskim Komisariatem Plebiscytowym w bytomskim hotelu „Lomnitz” kierował Wojciech Korfanty. Niemieckim komisariatem w Katowicach kierował Kurt Urbanek. Kampania obejmowała prasę, zgromadzenia i działalność organizacyjną; rywalizacja nie ograniczała się do argumentów wyborczych.

Spór dotyczył między innymi Sicherheitspolizei, niemieckiej policji bezpieczeństwa pozostawionej na obszarze plebiscytowym. Strona polska zarzucała jej stronniczość i udział w przemocy. Żądanie zastąpienia jej policją polsko-niemiecką stało się jednym z głównych celów wystąpienia w sierpniu 1920 r.

17 sierpnia 1920 r. w Katowicach doszło do gwałtownych rozruchów oraz starć z żołnierzami francuskimi. Lekarz i polski działacz plebiscytowy Andrzej Mielęcki, który pomagał rannym, został zabity przez niemieckich uczestników zamieszek. Ataki na polskie instytucje nasiliły kryzys bezpieczeństwa.

Powstanie w sierpniu 1920 r. miało lepsze zaplecze organizacyjne niż wystąpienie z 1919 r. Działaniami ponownie kierował Alfons Zgrzebniok. Powstańcy opanowywali tereny przemysłowe i otaczali większe miasta, w których znajdowały się garnizony alianckie lub silne oddziały policji.

II powstanie zwykle datuje się na noc 19/20–25 sierpnia 1920 r. Szczegółowa relacja Mirosława Węckiego uwzględnia także działania od 18 sierpnia i starcia do 28 sierpnia. Różnica wynika z zakresu chronologii: decyzje, zasadnicza faza powstania i ostatnie działania nie muszą mieć tych samych dat.

Nie sprowadzamy rozbieżności do jednej rzekomo dokładnej daty.

Alianci rozwiązali Sicherheitspolizei i powołali parytetową Policję Plebiscytową, Abstimmungspolizei (APO). Była to istotna zmiana w warunkach prowadzenia kampanii. Nie rozstrzygnęła jednak przynależności państwowej regionu: głosowanie pozostawało przed mieszkańcami.