Górny Śląsk po I wojnie światowej

Klęska Niemiec w I wojnie światowej otworzyła spór o przynależność państwową Górnego Śląska. Ruch polski zabiegał o przyłączenie regionu do odrodzonej Polski; obóz niemiecki chciał utrzymania go w Niemczech. Nie był to jednak spór między dwiema jednolitymi społecznościami.

Traktat wersalski, podpisany 28 czerwca 1919 r., przewidywał w artykule 88 plebiscyt na określonym obszarze Górnego Śląska. Nie ustanawiał prostego mechanizmu oddania całego regionu zwycięzcy. Komisja miała przedstawić wyniki gminne oraz rekomendację granicy, uwzględniając warunki geograficzne i gospodarcze.

Kopalnie węgla, huty i powiązane z nimi linie kolejowe nadawały regionowi znaczenie wykraczające poza lokalną politykę. Spór o granicę dotyczył także dostępu do surowców, produkcji i rynków. Podział obszaru przemysłowego musiał uwzględniać sieć wzajemnych zależności gospodarczych.

Język używany w domu nie przesądzał o narodowej identyfikacji ani o głosie oddanym w plebiscycie. Część mieszkańców posługiwała się polszczyzną lub śląskimi odmianami mowy, a zarazem opowiadała się za Niemcami. Więzi regionalne, religijne i rodzinne mogły nakładać się na polskie lub niemieckie poczucie przynależności.

Katolicyzm stanowił ważną wspólną przestrzeń społeczną wielu mieszkańców. Obie kampanie plebiscytowe odwoływały się do religii, kultury i oczekiwań ekonomicznych. Badania nad regionem pokazują, że narodowe kategorie używane przez państwa nie zawsze oddawały sposób, w jaki ludzie określali samych siebie.