Wojciech Korfanty

Wojciech Korfanty urodził się 20 kwietnia 1873 r. w Sadzawkach, dziś części Siemianowic Śląskich, w rodzinie górniczej. Dorastał w środowisku śląskiej mowy i niemieckiej szkoły. Jego późniejsza identyfikacja polska była świadomym wyborem politycznym, a nie prostym odczytaniem języka rodzinnego.

Korfanty tworzył polski program polityczny w regionie, w którym silną pozycję miała katolicka Partia Centrum. Łączył działalność prasową z kampaniami wyborczymi. W 1903 r. zdobył mandat do Reichstagu i dołączył do polskiej frakcji; w następnym roku wszedł do pruskiego Landtagu. Jego kariera pokazuje, że spór o Śląsk miał długą historię parlamentarną, zanim przybrał formę powstań.

Polski Komisariat Plebiscytowy miał siedzibę w hotelu „Lomnitz” w Bytomiu. Zadaniem Korfantego było połączenie różnych środowisk polskiego ruchu i prowadzenie kampanii przed głosowaniem. Działał pod zwierzchnictwem administracji alianckiej, obok niemieckiego komisariatu i w warunkach przemocy politycznej. Stanowisko komisarza nie oznaczało sprawowania władzy państwowej nad całym obszarem.

Polityk, dziennikarz i parlamentarzysta, Korfanty kierował Polskim Komisariatem Plebiscytowym. W 1921 r. stanął na czele powstania jako przywódca polityczny. Zabiegał zarówno o mobilizację, jak i o zakończenie walk w chwili, gdy uznawał to za potrzebne dla negocjacji.

Korfanty jako dyktator powstania stał na czele władz cywilnych. Dowództwo wojskowe objął Maciej Mielżyński, później zastąpiony przez Kazimierza Zenktelera. Kwatery znajdowały się w Szopienicach. Wojska powstańcze podzielono na grupy „Północ”, „Wschód” i „Południe”.

Próby wygaszenia walk wywoływały spory wśród przywódców powstania. Na przełomie maja i czerwca doszło do kryzysu dowodzenia i wystąpienia części oficerów Grupy „Wschód” przeciw Korfantemu. Polityczny cel nacisku na aliantów nie zawsze zgadzał się z oczekiwaniami dowódców chcących dalszych działań wojskowych.

Po podziale regionu Korfanty działał w chrześcijańskiej demokracji i wydawał dziennik „Polonia”. Konfliktował się z obozem sanacyjnym; doświadczył więzienia i emigracji. Zmarł 17 sierpnia 1939 r. Późniejsza pamięć uczyniła go symbolem, lecz jego biografia obejmuje również spory polityczne i kontrowersje.